Nowy Jork - Przewodnik

<strong>Informacje podstawowe</strong><br>

Pogoda w Nowym Yorku

Dzisiaj, 24.1 4°C
Informacje podstawowe


Liczba mieszkanców: 8,5 mln
Konsulat RP: Konsulat RP: 233 Madison Avenue, New York, N.Y. 10016, tel. 646) 237-21-00,237-21-49
Numer kierunkowy telefonu: 001/212 dla Manhattanu, 718 dla Brooklynu, Bronxu, Queens i Staten Island, 516 dla Long Island i 914 dla Westminster County.
Wazniejsze numery telefonu:
Policja: 911
Pierwsza pomoc: 911
Czas lokalny: Warszawa 12.00, Nowy Jork 6.00

Komunikacja miejska:
Metro: Wejscia oznaczone sa zwykle podswietlona kula w kolorze czerwonym lub zielonym. Zetony kupujemy w kiosku przed przejsciem przez automatyczna “bramke". Metro obejmuje 20 linii po których kursuja pociagi zwykle i ekspresowe nie zatrzymujace sie na czesci stacji. Ogólna informacja znajduje sie w Grand Central Station, tel. 532 49 00
Pociag: Pociagi dalekobiezne i lokalne przyjezdzaja na Grand Central Station (skrzyzowanie 42nd Street i Park Ave) lub Pennsylvania Station (33rd St. i 7th Ave.).
Autobus: Autobusy kursuja po miescie przez cala dobe po wiekszosci glównych alei i ulic. Przystanki autobusowe oznakowane sa znakami w kolorach bialo-czerwono-niebieskim i zólta farba na krawezniku. Numery autobusów poprzedzone sa literami wskazujacymi kierunek jazdy: BX - Bronx, B - Brooklyn, M - Manhattan, Q - Queens, S - State Island. Do autobusu wsiada sie przednimi, a wysiada tylnymi drzwiami. Kierowcy placi sie gotówka albo zetonem takim jak w metrze. Planujac przesiadke nalezy poprosic o bilet przesiadkowy (transfer stub), który oddaje sie kierowcy kolejnego autobusu.

Adres informacji turystycznej: New York Convention&Visitors Bureau. Columbus Circle 2 (przy stacji metra). Filia znajduje sie przy Tiomes Square u zbiegu z 42nd Street, miedzy Broadwayem, a 7th Ave.



Historia

Zanim w rejon dzisiejszego Nowego Jorku dotarli Europejczycy, teren ten zamieszkiwany byl przez plemiona indianskie: Rechgawawanc, Weckquaesgeek i Canarsee. Z ich jezyka pochodzi nazwa “Manhattan": dawniej Minna-atn, czyli “Wyspa Wzgórz". W 1524 r. dotarl tu wloski zeglarz Verazzano. Wizyta Holendrów w 1609 r. zaowocowala nadaniu przez tego kraju Kompanii Zachodnioindyjskiej 24-letniego monopolu handlowego w tym rejonie wraz z prawem do kolonizacji.

Pierwsza osada kupiecka zalozona zostala tu w 1624 r. przez osadników pochodzacych z Belgii. Byli to glównie protestanci uciekajacy przed przesladowaniami religijnymi. Kolejne rodziny przybyly tu w 1625 r., a osadzie nadano nazwe Nowy Amsterdam. W kwietniu 1626 r. Kompania zdecydowala sie zalozyc tu fort dla kolonii zamieszkanej wówczas przez okolo 300 Europejczyków. W 1653 r. pólnocna czesc miasta otoczono murami, które mialy chronic przed Indianami, z którymi kolonisci toczyli z przerwami krwawe wojny o ziemie praktycznie od 1626 r.
W 1664 r. kolonie przejeli Brytyjczycy nazywajac ja Nowy Jork (New York). W 1673 r. przybyla tu flota holenderska z zadaniem zwrotu kolonii. Holendrzy przejeli ponownie osade tylko na 15 lat., po czym zamienili Nowy Amsterdam na brytyjska kolonie Surinam w Ameryce Poludniowej.

Rozwój miasta spowodowal w 1699 r. rozebranie murów miejskich i zalozenie pierwszej ulicy poza nimi - Wall Street (ulica pod murem - walowa). Na poczatku XVIII w. zaczely wychodzic pierwsze nowojorskie gazety “New York Gazette" i “Weekly Journal".

Konflikt osadników z wladzami brytyjskimi spowodowal zbuntowanie sie kolonii w 1775 r. i po walce zajecie miasta w 1776 r. przez wojska brytyjskie. W 1783 r. general Waszyngton pokonal Brytyjczyków. Wkrótce Nowy Jork ustanowiono stolica nowego panstwa, która pozostal do 1790 r.

Po wojnie wladze emitowaly obligacje skarbowe na pokrycie dlugu wojennego. Popyt na nie byl tak duzy, iz w 1792 r. zalozono Gielde Nowojorska. Od poczatku XIX w. miasto rozwijalo sie szybko wskutek rewolucji przemyslowej, szczególnie po otwarciu kanalu Erie laczacego miasto z glebia ladu droga wodna. Wzrostu nie zahamowala wojna secesyjna (1861-1865) w czasie której wiekszosc nowojorczyków opowiedziala sie po stronie Pólnocy. W 1851 r. uruchomiono pierwszy dworzec kolejowy Grand Central Terminal, a w 1870 r. powstala pierwsza kolej miejska poprowadzona nad poziomem ulic.

Wzrastajaca liczba ludnosci sprawila, ze w miescie zrobilo sie ciasno. W 1853 r. w wysokich budynkach pojawily sie pierwsze na swiecie windy, kilkanascie lat pózniej pierwsze bloki mieszkalne a na przelomie wieków pierwsze drapacze chmur. W 1886 r. odslonieto Statue Wolnosci, która odtad powitala wiele milionów przybywajacych tu emigrantów. Miasto nadal sie rozrastalo - w 1898 r. przylaczono Brooklyn, Queens i Staten Island. W 1904 r. uruchomiono pierwsze linie metra. Obecnie samo miasto, nie liczac zurbanizowanych terenów podmiejskich, zamieszkuje 8,5 mln osób.


Glówne atrakcje

Najbardziej znana wizytówka miasta jest Statua Wolnosci (Statue of Liberty). Wykonano ja w Paryzu w latach 1874-1884. Jej twórca byl francuski rzezbiarz Frédérick August Bartholdi. Projekt rzezby wykonal on dla upamietnienia braterstwa Francuzów i Amerykanów w wojnie o niepodleglosc Stanów Zjednoczonych. Stalowy szkielet budowli zaprojektowal natomiast Gustave Eiffel. Pomnik o wysokosci 46 m odslonil 28 pazdziernika 1886 r. prezydent Cleveland. Z glowy posagu roztacza sie wspanialy widok na drapacze chmur dolnego Manhattanu.

Wiekszosc zabytkowych budowli Nowego Jorku pochodzi z XVIII i XIX wieku. Sa to takie obiekty jak Kaplica sw. Pawla nalezaca do najwiekszych swiatyn chrzescijanskich na swiecie, kosciól St. Mark''s-in-the Bowerie, Trinity Church, katedra St. John''s the Divine, katedra sw. Patryka oraz ratusz - City Hall i Nowojorska Biblioteka Publiczna.

Wielu turystów przyjezdza do Nowego Jorku by stanac na dachu drapaczy chmur. Naj to wzniesiony w latach 1929-1931 Empire State Building (102 pietra, 381 m wysokosci, zas 448 wraz z masztem telewizyjnym). Sa to najwyzsze budynki na swiecie po Sears Tower w Chicago. Z ich platform widokowych roztaczaja sie wspaniale widoki na okolice.

W The Financial District na Wall Street warto zobaczyc prace na Gieldzie Nowojorskiej (New York Stock Exhange) z galerii dla turystów. Na koncu tej samej ulicy stoi gmach Federal Hall National Memorial z wystawa poswiecona Jerzemu Waszyngtonowi, który w 1789 r. zostal na balkonie tego budynku zaprzysiezony na prezydenta kraju.

Interesujacy jest Most Brooklinski (Brooklyn Bridge), który w chwili otwarcia w 1883 r byl najwiekszym na swiecie mostem wiszacym i pierwszym w którego konstrukcji uzyto stalowych lin. Jego konstruktorowi Johnowi Augustowi Roeblingowi w wypadku w czasie prac zmiazdzylo stope i trzy tygodnie pózniej zmarl on na gangrene. Dzielo dokonczyl jego syn, który takze o malo co nie zginal podczas prac podwodnych.

Interesujace sa równiez nowojorskie parki, a szczególnie Central Park z ogrodem botanicznym, zoologicznym i planetarium oraz Bronx Park z najwiekszym w USA ogrodem zoologicznym.


Muzea i galeria

Metropolitan Museum of Art. Lezy po wschodniej stronie Central Park. Jest jednym z najwiekszych na swiecie i zawiera ponad 3 mln eksponatów. Zalozone zostalo w 1870 r. jako instytucja spoleczna, a do obecnych pomieszczen przeprowadzilo sie na poczatku XX wieku. Skupia sie ono glównie na kolekcji amerykanskiego malarstwa, rzezby, grafiki i sztuki zdobniczej. Posiada równiez bogate zbiory malarstwa europejskiego m.in. ponad 30 obrazów Rembrandta. Inne znane nazwiska to Jan van Eyck, Bruueghel, El Greco, Rafael, Manet, Picasso i wiele innych slaw. Interesujace sa równiez zbiory sztuki starozytnej, Bliskiego i Dalekiego Wschodu.

Muzeum Sztuki Nowoczesnej (Museum of Modern Art) w aktualnej siedzibie miesci sie od 1939r., a powstalo formalnie 10 lat wczesniej przy wsparciu A.A. Rockefeller. W latach osiemdziesiatych minionego wieku budynek przebudowano zwiekszajac powierzchnie ekspozycji. Na parterze i 1 pietrze obejrzymy zbiory malarstwa i rzezby. Do arcydziel malarstwa naleza m.in. Kapiaca sie Cezannea z 1885 r., Gwiazdzista noc Vincenta van Gogha, Panny z Avignon Picassa, czySwiat Christine Andrew Wyetha. Obrazy ulozone sa tematycznie pokazujac cale okresy i style w sztuce. Zbiory na pietrze prezentuja malarstwo i rzezbe amerykanska. Na 2 pietrze znajduja sie wystawy poswiecone architekturze i wzornictwu przemyslowemu. Natomiast w podziemiach obejrzymy wystawy czasowe oraz Titus Film Theatres gdzie odbywaja sie pokazy filmowe.

Muzeum Guggenheima jest znane przede wszystkim z ciekawej formy architektonicznej gmachu w ksztalcie odwróconego stozka zaprojektowanego przez Franka Lloyda Wrighta. Dla obejrzenia eksponowanych tu dziel trzeba wjechac na sama góre winda, a nastepnie schodzi sie spiralna rampa na kolejne poziomy, ogladajac eksponowane tu dziela. Stala ekspozycja obejmuje dziela Chagalla, Klee, Delaunaya, Renoira, Van Gogha, Picassa, Cezanne''a, Degasa, Toulouse-Lautreca, Chagalla, Legera.

Muzeum Historii Naturalnej (American Museum of Natural History) jest jednym z najwiekszych na swiecie tego rodzaju. Obejmuje 40 sal wystawowych i ponad 35 mln eksponatów. Mozna tu miedzy innymi zobaczyc zwierzeta swiata, olbrzymia sekwoje majaca ponad 1300 lat, najwiekszy dotad znaleziony szafir zwany Gwiazda Indii, czy tez najwiekszego znalezionego dotad przybysza z kosmosu - meteoryt. Dla dzieci atrakcja jest tez 30 metrowy wieloryb (sztuczny)

Muzeum Indian (National Museum of the American Indian) posiada najwieksza na swiecie kolekcje sztuki i przedmiotów uzytkowych Indian Ameryki Pólnocnej, Srodkowej i Poludniowej. Mimo iz nie uchodzi za najwieksza atrakcje miasta, warto tu zajrzec by poznac nieco zwyczaje i zycie dawnych mieszkanców tych ziem.


Zakupy

Nowy Jork uchodzi za handlowa stolice swiata. Mozna tu kupic wszystko, wszedzie i o kazdej porze. Glównym rejonem zakupów sa okolice Midtown Manhattan. Do znanych domów towarowych nalezy Macy''s, Broadway przy 34 St, który jest podobno najwiekszym domem towarowym swiata (5 mln dolarów dziennego utargu !).

Bloomingdale''s przy 1000 Third Ave jest zblizony wielkoscia do Macy's, ale ma wyzsza klase, z luksusowymi i drogimi artykulami kazdego asortymentu. Naprzeciw niego znajduje sie mniejszy Alexander's (Lexington Ave, 731), oferujacy szeroki wybór odziezy i butów.

Ksiazki mozna kupic w Scribner's (5th Ave 597), Barnes and Noble (5th Ave, 115 - najwieksza ksiegarnia w Nowym Jorku z najtanszym dzialem wyprzedazy), Rizzoli (57th St. 31 - wybór wydawnictw o sztuce). Najwiekszy wybór plyt znajduje sie w dwóch oddzialach Tower records: oddzial Village przy Broadway 692, zas drugi na rogu Broadwayu i 66th St. Zabawki dla dzieci mozna zakupic w najslynniejszej sieci sklepów FOA Schwartz przy 5th Ave, 767. Artykuly sportowe i turystyczne w Paragon (Broadway 867), kosmetyki, bizuterie i odziez w ekskluzywnym Tiffany's (5th Ave, 727), Van Cleef&Arpels (Bergdorf's, 5th Ave, 744) perfumy w Bordels (3rd Ave na rogu East 56th St.). Znany na calym swiecie z odziezy najlepszych stylistów mody jest Saks Fifth Avenue przy 5th Ave. Modna damska odziez sprzedaje takze po bardziej przystepnych cenach sklep Henri Bendel (5th Ave. 712).

Sprzet fotograficzny mozna zakupic w 47th Street Photo (West 47th St. 67). Za najdrozsze miejsce do zakupów uchodzi dzielnica Upper West Side.


Gdzie zjesc

Caribe, 117 Perr St. to glosna i pelna ludzi restauracja karaibska w której wystrój wnetrza nasladuje dzika dzungle. Zjesc tu mozna ostro przyprawione dania i koktajle z owoców tropikalnych.
Flor de Mayo, 2651 Brodway i 171 Third Ave. Niezwykle popularna, a przy tym tania restauracja kubansko-chinska z duzym wyborem dan miesnych.
Katz's, 205 E.Houston St. W barze tym mozna zjesc nowojorskie pastrami, czyli posypana grubo mielonym zielonym pieprzem wedline z ziolami czy marynowana pieczen wolowa. Lokal znany jest z filmu Gdy Harry spotkal Sally.
Oyster Bar, Grand Central Terminal. Lokal polozony pod dachem dworca Grand Central. Na uwage zasluguja dania z malzy i ostryg.
Third Word Cafe, 700 W 125th St. Polozona w Harlemie restauracja serwujaca dania kajunskie, indyjskie i karaibskie. Wysmienite dania w dobrej atmosferze i przy niskich cenach.
Trattoria del'Arte, 900 Seventh Ave. Wloska restauracja z obszernym wnetrzem i wyborna obsluga. Bardzo dobre sa tu dania typowo wloskie - spaghetti czy pizza.


Rozrywka

Miasto oferuje dowolny typ rozrywki dla kazdego. Duze koncerty odbywaja sie w Madison Square Garden miedzy Seventh, a Eight Ave i w 31st - 33rd St. oraz w Radio City Museum Hall, Sixth Ave przy 50th St. Mnóstwo jest klubów muzycznych.

Rock i Pop mozna posluchac na przyklad w Irving Plazving Place czy Lone Star Cafe Roadhouse, 240 W 52nd St., Jazzu w The Blue Note, 131 W Third St, Village Gate, Bleecker St. przy Tompson St. Muzyke klasyczna za darmo w Central Parku, a odplatnie w Carnegie Hall przy 154 W 57th St. Wystepy baletowe w Brooklyn Academy of Music na 30 Lafayette St, Brooklyn City Center, 131 W 55th St.

Najlepsze produkcje sceniczne Broadwayu obejrzec mozna w teatrach polozonych miedzy 40th a 51st Street, Broadway. W calym miescie mnóstwo jest tez kin. Mozna takze udac sie na mecz baseballowy na Bronx, czy zobaczyc amerykanski futbol (rugby) w Meadowlands Sport Complex.

USA na skróty

Regiony:
Przewodnik: