Historia USA

Pierwotnymi mieszkancami obecnych Stanów Zjednoczonych byly najprawdopodobniej ludy przybyle z Azji przez <strong>Ciesnine Beringa</strong> w epoce lodowcowej. W okresie przedkolumbijskim zylo na terytorium Stanów Zjednoczonych 8 duzych grup kulturowych.

Pogoda w USA

Dzisiaj, 18.10 26°C
Pierwotnymi mieszkancami obecnych Stanów Zjednoczonych byly najprawdopodobniej ludy przybyle z Azji przez Ciesnine Beringa w epoce lodowcowej. W okresie przedkolumbijskim zylo na terytorium Stanów Zjednoczonych 8 duzych grup kulturowych. Obszar pólnocnoamerykanski kolonizowali pierwotnie Hiszpanie, Francuzi, Holendrzy i Anglicy. Pierwsza trwala osada angielska byl Jamestown w stanie Wirginia. W 1624 r. Holendrzy zalozyli osade Nowy Amsterdam, przemianowana po zdobyciu jej przez Anglików w 1664 r. na Nowy Jork.

Kolonisci przybywajacy z Wysp Brytyjskich osiedlali sie poczatkowo w waskim pasie miedzy wybrzezem Atlantyku a pasmem Appalachów.

W polowie XVIII w. dazenia niepodleglosciowe kolonii przybraly na sile. Represje wladz brytyjskich doprowadzily do wybuchu wojny o niepodleglosc (1775-83). W dniu 4 lipca 1776 r. ogloszono Deklaracje Niepodleglosci 13 Kolonii i proklamowano powstanie Unii pod nazwa Stany Zjednoczone Ameryki. W 1787 r. uchwalono konstytucje, a w 1789 r. wybrano pierwszego prezydenta Jerzego Waszyngtona.

Po uzyskaniu niepodleglosci nasilila sie ekspansja terytorialna ku zachodowi. W roku 1803 Stany Zjednoczone kupily od Francji Luizjane, powiekszajac w ten sposób prawie dwukrotnie swoje terytorium. W 1819 r. zakupiono od Hiszpanii Floryde, w latach 1821-45 skolonizowano i zaanektowano Teksas.

Po wojnie z Meksykiem w 1848 r. uzyskano Kalifornie, Arizone, Nevade, Utah, czesc Nowego Meksyku, Kolorado i czesc stanu Wyoming. W 1867 r. odkupiono od Rosji Alaske. Zakonczylo to proces rozszerzania terytorialnego panstwa na kontynencie pólnocnoamerykanskim.

Ekspansji terytorialnej towarzyszylo narastanie konfliktu miedzy stanami pólnocnymi, a poludniowymi. W jego wyniku doszlo do próby secesji stanów poludniowych i wybuchu wojny secesyjnej (1861-65) zakonczonej zwyciestwem Pólnocy i zniesieniem niewolnictwa. Po wojnie nastapila szybka ekspansja osadnictwa na zachód.

W polityce zagranicznej Stany Zjednoczone kierowaly sie doktryna Monroego z 1823 r., która odmawiala krajom europejskim prawa do interwencji w sprawy Nowego Swiata oraz popierala dazenia niepodleglosciowe krajów Ameryki Lacinskiej.

Zwycieska wojna z Hiszpania w 1898 r. pozwolila zdobyc dominujaca pozycje w Ameryce Srodkowej i na Pacyfiku.
Podczas I wojny swiatowej Stany Zjednoczone, poczatkowo neutralne, udzielily pomocy aliantom, a w 1917 r. przystapily do dzialan wojennych po stronie Ententy.

Po wojnie staly sie najpotezniejszym krajem kapitalistycznym i wierzycielem wielu panstw. W 1929 r. wybuchl najwiekszy w historii Stanów Zjednoczonych kryzys gospodarczy. Jego przezwyciezenie nastapilo w wyniku szeregu reform spolecznych i gospodarczych wdrazanych przez prezydenta Franklina D. Roosvelta.

Kiedy wybuchla II wojna swiatowa Stany Zjednoczone dostarczaly bron panstwom europejskim walczacym z Niemcami. Dopiero atak Japonii na Pearl Harbor na Hawajach w 1941 r. spowodowal przystapienie Stanów Zjednoczonych do wojny. Amerykanska potega przemyslowa zawazyla na losach wojny w Europie, a zrzucenie bomby atomowej na Hiroszime i Nagasaki zakonczylo wojne z Japonia.

W okresie powojennym Stany Zjednoczone zaczely pretendowac do roli przywódcy swiata zachodniego. Przyczynil sie do tego miedzy innymi amerykanski plan Marshalla przyspieszyly odbudowe zniszczen wojennych.

W miare wzrostu napiecia miedzy ZSRR a Stanami Zjednoczonymi i ich sojusznikami, okreslanego jako zimna wojna, glównym celem polityki amerykanskiej stalo sie ograniczenie zasiegu komunizmu (wszelkimi, nie zawsze godnymi pochwaly metodami). Po rozpadzie Zwiazku Radzieckiego w latach 1989-1991, kolejnym politycznym wyzwaniem dla USA jest wzrost potegi Chin oraz odradzajace sie imperialne ambicje Rosji.

USA na skróty

Regiony: