Stambuł - Przewodnik

<strong>Stambul - informacje podstawowe: </strong>

Pogoda w Stambule

Dzisiaj, 9.8 29°C
Stambul - informacje podstawowe: Liczba mieszkanców: 10 mln
Konsulat generalny RP: Büyük Çiftlik Sok., Yücel Apt. 5/7 Nisantasi, . (0090-212) 290 66 30, 290 66 31
Numer kierunkowy telefonu: 0090/212
Wazniejsze numery telefonu:
Policja: 155
Pierwsza pomoc: 156
Czas lokalny: Warszawa: 12.00, Stambul: 13.00

Komunikacja miejska:
Metro: Tünel: stara krótka linia laczy Karaköy i Beyoglu; nowa rozbudowywana linia metra pozwala dojechac ze Starego Miasta na przedmiescia po jego zachodniej stronie
Pociag: z dworca Sirkeci czesto odjezdzaja pociagi podmiejskie do zachodnich dzielnic miasta, dogodne sa równiez do poruszania sie po poludniowych obrzezach Starego Miasta; z dworca Haydarpaea odjezdzaja pociagi na wschód, przez azjatycka czesc miasta
Tramwaj: szybki tramwaj kursuje na trasie Aksaray - Ferhatpaea - dworzec Sirke¸i, mozna z niego skorzystac poruszajac sie przez srodkowa czesc Starego Miasta
Autobus: siec autobusów jest gesta, choc nieco skomplikowana, najlepiej z nich korzystac poruszajac sie poza zatloczonym Starym Miastem, dojezdzajac do podmiejskich dzielnic
Prom: jest podstawowym srodkiem komunikacji przez oraz wzdluz Bosforu, glówna przystani znajduje sie nad Zlotym Rogiem, za Galata; prom przez Bosfor pozwala takze najszybciej przejechac z dworca Sirke¸i do dworca Haydarpaea
Adres informacji turystycznej: Mesrutiyet Caddesi 57/6


Historia

Niezwykle polozenie Stambulu - miasta na dwóch kontynentach, lezacego po obu stronach ciesniny Bosforu - stalo sie przyczyna jego potegi i znaczenia. Zostal zalozony w VII wieku p.n.e. jako kolonia grecka - Byzantion (Bizancjum). Legendy mówia, ze jego zalozyciel otrzymal w wyroczni delfijskiej wskazówke, by zalozyc miasto “na przeciwko glupców". W istocie, najlepszym miejscem okazal sie pólwysep u wylotu Bosforu, przy glebokiej zatoce stanowiacej doskonaly, naturalny port. Po przeciwnej stronie ciesniny znajdowala juz sie starsza osada, nie bylo przy niej jednak zatoki tak dogodnej na zalozenie portu. Jej mieszkancy sami zaprzepascili szanse jaka stwarzala im natura. Owa zatoka, nazwana Zlotym Rogiem, stala sie wkrótce zródlem bogactwa nowego miasta. Do portu zawijaly praktycznie wszystkie okrety zmierzajace z Morza Sródziemnego przez Bosfor na Morze Czarne.

W czasach rzymskich Bizancjum uroslo do rangi glównego miasta wschodniej, greckiej czesci cesarstwa. W 330 r. cesarz Konstantyn Wielki przeniósl tu stolice imperium i nazwal miasto Nowym Rzymem. Bardziej upowszechnila sie jednak nazwa utworzona od imienia cesarza - Konstantynopol. Nic juz nie powstrzymalo cesarstwa od rozpadu. W nastepnym wieku jego zachodnia czesc z Rzymem ulegla najazdom Germanów i ostatecznie upadla w 476 r. Wschodnia czesc imperium, nazwana od swej stolicy - Cesarstwem Bizantyjskim, przetrwac miala przez kolejne tysiac lat.

Cesarze, noszacy tytul basileusa, sprawowali mecenat artystyczny nad architektami. Wyksztalcil sie tu obowiazujacy do tej pory w wyznaniu wschodniochrzescijanskim bizantyjski typ kosciola. Pierwszym i najokazalszym z nich byla okazala Aya Sofia wzniesiona w VI wieku za panowania Justyniana Wielkiego. Potezne mury obronne, uchodzace za nie do zdobycia, chronily miasto od strony ladu. Z pozostalych stron naturalna obrone stanowily Zloty Róg oraz wody Bosforu. Dzieki tak doskonalemu polozeniu strategicznemu miasto moglo opierac sie przez cale wieki najazdom Germanów, Slowian, Arabów i Franków. W 1204 r. Konstantynopol zostal jednak zdobyty i zlupiony przez Krzyzowców, który woleli uderzyc na bogate miasto zamiast odbijac z rak niewiernych Ziemie Swieta.

Wzrost potegi nowego imperium Osmanów okazal sie jednak smiertelnym ciosem dla upadajacego Cesarstwa Bizantyjskiego. W 1453 r. wojska tureckie dowodzone przez Mehmeda II przystapily do ostatecznego oblezenia miasta. Sprytnym zabiegiem przeniosly swoje lekkie lodzie przez lancuchy zamykajace wejscie do Zlotego Rogu. Miasto nie zabezpieczone przed atakiem od strony portu latwo uleglo Turkom. Wraz ze zdobyciem Konstantynopola przestalo istniec tysiacletnie Imperium Bizantyjskie, a date jego upadku historycy tradycyjnie przyjmuja za poczatek ery nowozytnej.

Aya Sofia, glówna swiatynia wschodniochrzescijanska, zostala zamieniona w meczet, podobnie jak wiele innych kosciolów miasta. Konstantynopol zostal obrany za siedzibe sultana. Ponad miastem wyrosly minarety. Pomimo dominacji muzulmanskiej w miescie zachowala sie jednak spora grupa chrzescijanskiej spolecznosci greckiej, a stolica Imperium Osmanskiego miala w duzej czesci charakter miedzynarodowy.

Wraz z upadkiem panstwa po przegranej I wojnie swiatowej ozyly marzenia Greków na odzyskanie Konstantynopola. Miasto pozostawalo poczatkowo pod miedzynarodowa kontrola. Jednak ofensywa Mustafa Kemala - Ataturka - pozwolila na zachowanie go w rekach tureckich. W zreformowanym, narodowym panstwie - Republice Tureckiej - nazwa miasta zostala zmieniona na Stambul, a mniejszosc grecka zmuszona zostala do emigracji. Jednak sama stolica panstwa zostala przeniesiona w 1923 r. do blizszej Ataturkowi Ankary.

Stambul pozostaje jednak najwiekszym miastem i portem Turcji. Liczba jego mieszkanców stale wzrasta. Miasto, podobnie jak dwa mosty przerzucone nad Bosforem, pozostaje waznym i niemal symbolicznym lacznikiem Azji i Europy.


Glówne atrakcje

Atrakcyjne jest samo polozenie miasta. Zabudowa rozciaga sie na wzgórzach otoczonych wodami Bosforu i Zlotego Rogu. Samo Stare Miasto w granicach antycznych murów moze zdumiewac rozlegloscia. Jednak wszystkie budowle najbardziej interesujace dla turysty znajduja sie blisko siebie, w zasiegu pieszego spaceru od dworca kolejowego Sirke¸i. Zajmuja one wzgórze zwane Sultanhelmet.

Centralna jego czesc zajmuje budowla najczesciej kojarzona ze Stambulem. Jest to Kosciól Madrosci Bozej czyli Aya Sofya, znana najczesciej pod grecka nazwa: Hagia Sophia. Swiatynia zostala poswiecona w 537 r. Jej okazala kopula przez dlugi czas byla najwieksza na swiecie. Mimo przebudów po kolejnych trzesieniach ziemi budowla zachowala sie w malo zmienionym stanie. Najbardziej widocznym dodatkiem sa minarety dobudowane po zajeciu Konstantynopola przez Turków, gdy kosciól zamieniono na meczet. Z bogatych niegdys mozaik pozostaly jednak do dzis tylko resztki. Malo zmienione wyposazenie kosciola bizantyjskiego z pieknymi mozaikami mozna ogladac w Kariye Camii, czyli kosciele sw. Zbawiciela na Chórze, lezacym juz poza murami Starego Miasta.

Na przeciwko Aya Sofyi wnosi druga okazala budowla miasta: Blekitny Meczet, czyli Sultanhelmet Camii. Zostal wzniesiony na rozkaz sultana Ahmeda w 1616 r. Jego architektura miala przycmic swietnosc Aya Sophi. Dla dodania powagi swiatyni sultan kazal wzniesc przy niej az szesc minaretów. Po tym fakcie zawrzalo w swiecie islamu, gdyz szesc, czyli najwiecej, minaretów posiadal tylko najwazniejszy meczet swiata w Mekce. Kompromisowym rozwiazaniem okazalo sie dopiero dobudowanie w Mekce siódmego minaretu. W ciagu dnia jest najliczniej odwiedzany przez turystów meczet miasta, nie za bardzo mozna w nim wiec odczuc klimat swiatyni muzulmanskiej. Warto tu jednak przyjsc wieczorem, gdy odbywa sie widowisko dzwieku i swiatla reflektorów oswietlajacych swiatynie. Pod wzgledem architektonicznym najokazalszy w miescie jest jednak znajdujacy sie w centrum Starego Miasta Meczet Sulejmana Wspanialego (Suleymaninye Camii). Obok znajduje sie otaczany do dzis kultem grobowiec sultana. Najswietszym dla muzulmanów jest jednak Meczet Ajjuba, znajdujacy sie poza Starym Miastem nad Zlotym Rogiem. Jest to trzecie swiete miejsce Islamu po Mekce i Jerozolimie. Obecna budowla zostala wzniesiona w 1800 r. w miejscu smierci Abu Ajjuba, przyjaciela Mahometa podczas oblezenia Konstantynopola w 674 r.

Trzecia najwazniejsza budowla wzgórza Sultanhlemet jest palac sultana Topkapi. Pawilony palacu rozrzucone sa wsród zieleni ponad Bosforem. Najwieksza atrakcje stanowi dawny harem. Sultan mógl miec nawet 1200 zon. Poniewaz zawsze budzil kontrowersje problem dziedziczenia wsród licznych potomków sultana, utarl sie zwyczaj, ze wladze obejmowal najstarszy z jego synów i usmiercal/wzglednie wiezil wszystkim swoich braci. Szczególe zainteresowanie wzbudza w obrebie palacu takze skarbiec ze swietymi relikwiami islamu.

Z posród pozostalosci bizantyjskich szczególne wrazenie wywrzec moze podziemny Palac Tysiaca Kolumn. W rzeczywistosci jest to ogromna podziemna cysterna na wode z 532 r. ze stropem podtrzymywanym przez 336 kolumn. Wnetrze jest oswietlone a wypelniajaca je operowa muzyka stwarza niesamowity nastrój.


Muzea i galerie.

Muzem Archoelogiczne i Muzeum Starozytnego Wschodu (Arkeoloji Muzeleri, Eski sark Eserleri Muzesi), przy palacu Topkapi - muzea posiadaja wspaniala kolekcje sztuki starozytnego Rzymu, Grecji, Egiptu, Mezopotamii oraz zabytki hetyckie. Szczególnie cenny jest Sarkofag Aleksandra z Sajdy (Sydonu).
Muzeum Mozaik (Mozaik Muzesi), w poblizu Blekitnego Meczetu - podziemna ekspozycja ukazuje kilkanascie mozaik bizantyjskich z palacu cesarskiego, odkrytych w latach 30. XX wieku..
Muzeum Sztuki Tureckiej i Muzulmanskiej (Turk ve Islam Eserleri Muzesi), Binbirdirek - miesci sie w okazalej rezydencji wielkiego wezyra Ibrahima Paszy. Muzeum prezentuje ceramike, manuskrypty, okazy kaligrafii, szklo i dywany z Turcji i innych krajów muzulmanskich.


Zakupy

Jezeli myslimy w Stambule o zakupach koniecznie trzeba odwiedzic Kryty Bazar - Kapali carsi. Obejmuje on znaczny kwartal Starego Miasta przykryty wspólnym dachem wraz z ulicami. Znalezc tu mozna doslownie wszystko. Poszczególne ulice bazaru specjalizuja sie w okreslonym towarze. Na przyklad sklepy zlotnicze sa skoncentrowane przy Kuyumcular Caddesi, przy Bandestanie sprzedaje sie dywany a na Fesciler Caddesi dzinsy i ubrania z bawelny. Znajduje sie tu takze szczególnie duzy wybór dywanów tureckich. Mozna nabyc tu i najdrozsze misternie tkane dywany jedwabne jak i tansze hali i kilimy, wykonane z welny, lnu lub koziej siersci.

W miescie dziala takze kilka mniejszych bazarów, czesto specjalizujacych sie w okreslonych towarach. Balik Pazari przy Istiklal Caddesi to targ rybny, z kolei Misir Carsisi to tradycyjny targ korzenny. Rózne pamiatki, w tym wyroby rzemiosla, mozna kupic takze w sklepikach w rejonie Sultanhelmet.

W nowszych dzielnicach miasta zakupy mozna robic w pasazach handlowych i supermarketach, choc w porównaniu do miast europejskich nie ma ich duzo. Do najwiekszych supermarketów w miescie nalezy Migros w dzielnicy zieli. Natomiast najwiekszym domem towarowym jest Printemps w pasazu handlowym Galleria Ataköy.


Gdzie zjesc

Borsa Lokantasi, Istiklâl Cad 87; Yaliköskuskü Ishani 60/62, Eminönü - elegancka restauracja, która slynie z podawania jednych z najlepszych tureckich dan miesnych.
KRrfez, KRrfez Caddesi 78, tel. 3320108 - wysokiej klasy restauracja rybna na azjatyckim brzegu Bosforu, rozciaga sie z niej wspanialy widok na ciesnine
Galata Kulesi, Kuledibi, tel. 2451160 - restauracja podaje dania kuchni tureckiej, czesto odbywaja sie w lokalu pokazy tanca brzucha i muzyki ludowej.
Çati, Istiklâl Cad, A. Apaydin Sok 20, Baro Han, 7 pietro, Beyoglu tel. 2510000 - restauracja popularna wsród stambulskiej inteligencji, podaje dania kuchni tureckiej, z okien rozposciera sie wspanialy widok na miasto, w lokalu czesto grywany jest na zywo jazz.


Rozrywka

Stambul, to miasto gdzie nastepuje zderzenie swiata kultury euroamerykanskiej oraz muzulmanskiej Azji. W zasadzie mozna byc zdziwionym, ze wystarczy dotrzec nad Bosfor, by slyszec zupelnie inna muzyke niz pop wszechobecny w Europie.

Turcja na Zachodzie jest czesto kojarzona z tancem brzucha. W licznych lokalach organizowane sa specjalne jego pokazy, czesto laczone z pokazem muzyki ludowej lub dyskoteka. Odbywaja sie m.in. w Galata Tower Night Club, tel. 2451160 i Parisienne, tel. 2476362.

Bedac w Stambule koniecznie trzeba zajsc do Lazni Tureckiej. Wielowiekowa tradycja lazni od dawna zapewniala czystosc, jakiej nie da osiagnac w wannie lub pod prysznicem. Wspólne korzystanie z lazni przez mezczyzn i kobiety jest surowo zabronione, chociaz w hotelach robi sie wyjatki dla turystów. Najbardziej znane laznie mieszcza sie w rejonie Sultanhelmet. Naleza do nich Cemberlitas oraz Cinili.

Tradycyjne zycie nocne toczy sie w Stambule wokól restauracji i gazino. Te drugie róznia sie od pierwszych platnym wstepem i szersza oferta rozrywki. Zwykle podawane jest w nich meze - zestaw smakowitych tureckich zakasek. Rozrywke w nich zapewniaja spiewacy i orientalni tancerze. Napór turystów z Zachodu sprawia, ze Turcy staraja uatrakcyjnic im pobyt poprzez sciagniecie gotowych wzorców zachodnich. W kazdym wiekszym hotelu jest dyskoteka. W pewnych kregach mieszkanców miasta zachodni styl zycia jest bardzo popularny. W licznych miejscach powstaja kluby w stylu zachodnim. Wiekszosc zlokalizowana jest w poblizu Taksim oraz w otaczajacych przedmiesciach. Wiele klubów i centrów rozrywki znalezc mozna takze wzdluz Bosforu, szczególnie w dzielnicy Ortaköy zaraz za Besiktas.

Do tego rodzaju klubów nalezy Çubukulu 29, Pasabahçe Yolu 24 w dzielnicy Çubukulu. W lokalu tym, ciekawie polozonym tuz nad woda grywa sie mambo i soul, które tanczy róznowiekowy tlum. Gitanes, Tel Sok, off Büyükparmakkapi Sok w Taksim jest z kolei najczesciej odwiedzanym przez studentów. Memo''s, Salhane Sok 10/2, Ortaköy zapewnia piekne widoki na Bosfor oraz po godzinie 11 wieczorem dyskoteke. Najwieksza dyskoteka w miescie jest Andromeda. Lokal na 2000 osób miesci sie przy Gnmneyolu Caddesi w Nakkaetepe.


Wszystkim planujacym zwiedzic Stambul polecamy oferty last minute do Turcji

Turcja na skróty